من حەبی نەفسی ناخۆم

د.رێدار محەمەد ئەمین

زۆركەس هەن بەهەر هۆیەك بێت، كاتێك دەرمانی نەخۆشییەكی جەستەییان دەستناكەوێت دڵتەنگ‌و خەمبار دەبن، وەلێ حاڵەتەكە پێچەوانەیە كاتێك دەرمانێكی دەرونیان بۆ دەنوسرێت. زۆرینەی ئەوانەی گرفتی دەرونیان هەیە رقیان لەوەرگرتنی دەرمانە، هەموو هەوڵێك دەدەن بۆ ئەوەی خۆیان لەوەرگرتنی چارەسەر بەدەرمان بەدووربگرن.

 هۆكاری ئەوەش بۆ بوونی چەند بیروڕایەكی هەڵە دەگەڕێتەوە، لەوانە (دەرمانە دەرونییەكان دەبنەهۆی زیادبوونی كێش، یان گێژو وڕت دەكەن‌و هەردەم خەوت دێت، توشی ئالودەبون دەبیت، رێگرن لەچارەسەری رۆحی، چاكت ناكاتەوە بەڵكو ئەوەی چاكتدەكاتەوە هێزو توانای خۆتە).

جگە لەمانە چەندین بیروباوەڕی هەڵە وایكردووە دەرمانی دەرونی لەخانەی تاوانبار سەیر بكرێت، بگرە بۆ هەندێك بۆتە مۆتەكە، ئەمەش كاریگەری نەرێنی لەسەر چارەسەر جێهێشتووە.

 هەوڵدەدەین هەندێك لەم بیروباوەڕە هەڵانە راستبكەینەوە:

ئایا دەرمانە دەرونییەكان دەبنە هۆی قەڵەوی: دەرمانەكان بەتایبەتی نوێیەكان بەپێی بارودۆخ‌و گرفت‌و نیشانەكانی نەخۆش دروستكراون، هەوڵدراوە كەمترین ماك‌و زیانی لاوەكی دروستبكەن، بۆ ئەوەی زۆرترین سودی لێ ببینێت.

نیشانەكانی نەخۆشییە دەرونییەكان بەپێی جۆرو حاڵەتەكانی جیاوازن، نەخۆشە هەیە ئارازوی خواردنی كەمە، بەپێچەوانەشەوە هەیە زۆر دەخوات، هەیە هیچ خەوی نییە، هەیە هەموو دەم دەخەوێ، هەیە بێ ئۆقرەیە، هەیە زۆر شەكەت‌و بێهێزە.

 دەرمانەكان بەپێی نیشانەو گرفتەكان دروستكراون، هەیانە خەو دەزڕێنێ، مێشك چالاك دەكات، ئەمانە بۆ ئەوانەن كە لەگەڵ گرفتەكەیان توشی زۆر خەوی‌و تەمبەڵی بوون، بەپێچەوانەوە دەرمان هەیە مرۆڤ سست‌و خەواڵو دەكات، ئەوەش بۆ ئەوانەی خەویان دەزڕێت‌و بێ ئۆقرەن. كەواتە بەپێی نیشانەكان لەپاڵ چارەسەری سەرەكی ئەم دەرمانانە یارمەتی نەخۆشییەكە دەدەن.

 زیادبوونی لەش لای نەخۆشی ئێمە بۆتە گرفتێكی زۆر گەورە، چ بەهۆی زۆر زیادبوونەكە، یان بەهۆی ئەو شێوازە ناڕێكەی پەیڕەوی دەكات. زۆربەی توێژینەوەكان باس لەوەدەكەن كێشی لەش 4-6 كگم دوای خواردنی ئەو دەرمانانە زیاددەكات، كە دەبنەهۆی زیادبوونی ئارەزوی خواردن، ئەمە لەخراپترین حاڵەتدایە، كەچی بەداخەوە لای ئێمە هەر دوای یەك مانگ نەخۆشەكە بەڕادەیەكی بەرچاو كێشی زیاددەكات، ئەمەش هەر هەمووی هۆی حەبەكە نییە، بەڵكو بەهۆی جۆری خواردن، زۆرخۆری، جوڵەنەكردنەوەیە، زۆرگرنگە نەخۆش پابەندی رێنماییەكانی پزیشك بێت، بەر لەوەرگرتنی حەب، تا كەمترین گرفتی بۆ دروستبێت. دەرمان هەیە لەدوای نانی بەیانی بەنەخۆش دەدرێ، ئەمەش بۆ ئەوانەی خەواڵو، كەم چالاكن، تاكو زیاتر چالاك و هۆشیاربن، هەیە شەو دەدرێت بۆ ئەوانەی كەم خەو و مێشك ئاڵۆزن.

 زۆرجار نەخۆشەكە زیاتر لەرادەی خۆی دەخەوێت، هۆكارەكەشی بۆحەبەكە دەگەڕێنێتەوە، ئەمە لەوانەیە بەشێكی راست بێت، بەكەمكردنەوەی بڕەكەی یان بەردەووام بوون بۆ ماوەیەك ئەم كاریگەرییەی نامێنێ، هەندێكجاریش نەخۆشەكە ماوەیەكە نەخەوتووە، بۆیە رەنگە قەرەبووی بكاتەوە، جاری واش هەیە هەر نەخۆشەكە خۆی حەزی لەخەوەو حەبەكەش باشترین بیانوە. ئایا دەرمانی دەرونی دەبێتە هۆی ئالودەبوون: نەخۆشیە دەرونییەكان هەر وەكو جەستەییەكان كورتخایەن و درێژخایەنیان هەیە، هەندێك حاڵەت وادەكات بۆ ماوەیەكی كورت دەرمان بەكاربێنێت، هەندێك دەخوازێت بۆ ماوەیەكی زۆرتر، ئەوەش بەمانای ئالودەبوون ناگەیەنێ، ئەگەر ئەمە راستبوایە ئەوا دەرمانی شەكرەو دڵ و فشاری خوێن مرۆڤیان توشی ئالودەبوون دەكرد.

ئایا دەرمان رێگرە لەلایەنی رۆحی؟ ئەمە هیچ بنەمایەكی نیە، تەنیا هەندێك مامۆستای ئاینی وا لەنەخۆش دەگەیەنن دەرمان خراپە، لەكاتێكدا ئەوە دەرەنجامی ئەزمونی چەندین ساڵی زانایەكە، خوای گەورەش لەقورئاندا دەفەرموێ (ولا تقف مالیس لك بە علم، ان السمع و البصر والفۆاد كل اولائك كان غنە مسۆلا) (الاسرا‌و 68) واتە لەخۆتەوە بەبێ زانیاری شت مەڵی، چونكە بەگوێ، چاو و دڵ بەرپرس دەبیت.

ئایا بوونی هێزو ئیرادە بەسە بۆ زاڵبوون بەسەر گرفتی دەرونی: ئەمەش بیروڕایەكی هەڵەیە، چونكە زۆرجار دەرمان هۆكاری گەڕاندنەوەی هێزو متمانەیە، لەگەڵ ئەوەی چارەسەری سەرەكی هێزو باوەڕی مرۆڤە، بەڵام دەرمان پێویستە تا ئەو گوێزەرە كیمیاویانە چاك بكاتەوە كە لەمێكشدا تێكچوون و بەهۆیەوە هێزو متمانە لەدەستدراوە. بۆ ئەوەی رونتر قسەبكەین، تۆ بڕیاری سەركەوتن بەسەر چیا دەدەیت، بەڵام پێویستت بەپەتێك هەیە بۆ سەركەوتن.

پسپۆڕی نەخۆشییە دەرونییەكان



PM:02:00:03/12/2017




ئه‌م بابه‌ته 1111 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌