ژن‌و تەندروستی‌و كاریگەری لەسەر كێشە یاساییەكان

شۆخان حەمەڕەشید

لەناو یاساكاندا هەمیشە كۆمەڵێك بابەتی گرنگ‌و هۆكار باس كراون كە دەبێتە هۆی جیابونەوەی ژن‌و مێرد یان دانی نەفەقەو یان سكاڵا تۆماركردن‌و هیتر كە لێرەدا باس لەچەند ماددەیەك‌و چەند یاسایەك دەكەین كە گرنگە ژنان زانیارییان هەبێت لەبارەیەوە كاتێك داوای مافەكانیان دەكەن.

1_ لەیاسای باری كەسێتیدا لەچەند ماددەیەكد باس لەكێشەی تەندروستی دەكات لەوانەش:
لەبرگەی ٤ مادەی ٤٣ لەیاسای باری كەسێتی ژمارە ١٨٨ ساڵی ١٩٥٩  باس لەوە دەكات كە ژن بۆی هەیە داوای جیابونەوە بكات ئەگەر پیاوەكە توشی نەخۆشیەكی عەونە بوبێت جەستەی بێت یان دەروونی كە نەتوانێت ژیانی هاوسەری لەگەڵ بەسەربەرێت ئەو كاتە لەرێی راپۆرتی پزیشكیەوە دەسەلمێنرێت بۆ دادگاو بریار دەدرێت بەجیابونەوەیان لەیەكترو دەتوانێت داوای هەموو مافەكانی بكات .

2_ برگەیەكی تر لەهەمان یاسا باس لەنەفەقە دەكرێت كەبریتیە لەو برە پارەیەی كەپیاو بۆ ژن‌و مناڵەكانی خەرجی دەكات بەمەبەستی دابینكردنی خواردن‌و جلوبەرگ‌و شوێنی نیشتەجێبون‌و پێداویستی رۆژانەو خەرجی پزیشك.

لێرەدا مەبەستی لەو كێشە تەندروستیانەی كە ژن یان منداڵ پێویستی پێیەتی‌و پێویستە سەردانی پزیشك بكات یان ژن لەكاتی سكپری‌و مناڵبوون پێویستی بەچارەسەری پزیشكیە هەموو تێچوەكەی دەكەوێتە سەر مێردەكەی هەرچەندە لەو كاتەشدا ژن ماڵی هاوسەری جێهێشتبێت‌و لەماڵی باوكی بژی دەتونێت داوای ئەو خەرجیانە بكاتەوە تا كاتی جیابونەوەو تەلاق.

3_ لەشوێنێكی تردا باس لەعددەی ژن دەكرێت دوای جیابونەوە كە ژن پێویستە دوای ٣ جار پاكبونەوە لە‌‌‌حەیز.
كەئەمەش پەیوەندی بەتەندروستی ژنەوە هەیە كە نەوەك ژن لەماوەی جیابونەوەیان سكی هەبێت بۆ ئەوەی هیچ شك‌و گومانێك نەمێنێت.

4_ لەماددەی ٥٧ لەیاسای باری كەسێتی باس لەمافی دایەنی‌و بەخێوكردنی مناڵ دەكات بۆ دایك كە مافێكی یاساییە تا تەمەنی ١٥ ساڵ، بەڵام لەكاتی بونی كێشەی تەندروستی وەك هەبونی كێشەی دەرونی كەناتوانێت مناڵەكانی بەخێوبكات كە بەڕاپۆرتی پزیشكی بسەلمێنرێت ئەو كاتە مافی بەخێوكردنی مناڵی نادرێتێ‌.

5_ لەیاسای توندوتیژی خێزانی ژمارە ٨ ساڵی ٢٠١١ باس لەچەند كردەوەیەك دەكات وەكو توندوتیژی  كە پێویستە لەكاتی روبەروبونەوەی ئەو توندو تیژیانە سەردانی بنكەی تەندروستی تایبەت بكەن‌و  راپۆرتی پزیشكی تۆمار بكرێت لەسەر ئەو توندوتیژیانە هەروها وەزارەتی تەندروستی چارەسەری پزیشكی دابین بكات بۆ قوربانیانی توندوتیژی, بەڵام بەداخەوە زۆربەیجار ژنان لەكاتی روبەروبونەوەیان لەگەڵ توندوتیژی لەلایەن مێردەكانیانەوە  سكاڵا تۆمار ناكەن یان ساردانی پزیشك ناكەن بۆ هەبونی راپۆرتی پزیشكی یان ئەگەر راپۆرتی پزیشكیشی هەبێت بەراستی هۆكاری توندوتیژیەكە باس ناكات بەهۆكاری ئەوەی مێردەكای ناهێڵێت یان خۆی نایەوێت‌و پێی عەیبە، بەڵام پاشان پەشیمان دەبێتەوەو كاتێك لەدادگا پێویستی بەبەڵگە دەبێت بەئاسانی دەستی ناكەوێت.

بۆیە هەبونی بەڵگەی یاسایی‌و تۆماركردنی هۆكارەكان بەراستی لەرووی یاساییەوە گرنگەو پاشان دەتوانێت داوای مافەكانی خۆتی پێبكەیت .

*پارێزەرو بەڕێوەبەری رێكخراوی هاریكاری یاسایی ژنان


PM:12:13:05/11/2017




ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌