پێشهاتەچاوەڕوانكراوەكانی خۆپیشاندانەكانی ئێرانیەكان

PM:02:54:03/01/2018
ئامادەكردنی: كورد میدیا
خۆپێشاندانەكانی ئێران چووە ناو رۆژی شەشەمەوە، پرووشكی جوڵانەوەكەش گەیشتە 36 شاری گەورەو بچوكی ئەم وڵاتە

بەراورد بە شۆرشە سەوزەكەی ساڵی 2009 ، جیاوازییەكی بەرچاو لەنێوان هەردوو جولانەوەكەدا بەدی دەكرێ، بەتایبەتیش لەرووی خۆڕسكی خۆپیشاندانەكانی ئێستای ئێرانیەكانو، نەبونی سەركردایەتیەكی سیاسی و ئایینی بۆ بەڕێوەبردنی، جگە لەوەش جەختكردنی خۆپیشاندەران لەسەر هەندێ داخوازی ئابورییە، كە رەهەندی سیاسیشیان هەیە. ئەمەش بەپێچەوانەی شۆڕشە سەوزەكەی ساڵی 2009 كە بناغەیەكی رێكخراوەیی و سەركردایەتیەكی دیاری بەخۆوە گرتبو، وەك (میر حوسێن موسەوی ومەهدی كەروبی) ئەمە لەلایەك، لەلایەكی تریشەوە خۆپیشاندانەكانی ئەمجارە زیاتر لەشارە بچوكەكانەوە سەریان هەڵداوە، بەڵام شۆڕشە سەوزەكە شارە گەورەكانی ئێرانی گرتەوە وەك تاران وشیرازو هیتر، ناڕەزایەتیەكانیش زیاتر لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردنەكان بون، جگە لەوەش ململانێیەك بو لەنێوان دوو بەرەی جیاوازی موحافیزكارانو رەوتێكی چاكساز.

دەركەوتنی ناڕەزایەتیەكانی ئەمجارە كە بەشیك لەشارەكانی ئێرانی گرتۆتەوە، دەلالەتی زۆر هەڵدەگرن سەبارەت بە سروشتی رووداوەكان، چونكە وەكو بینیمان سەرەتا لەشاری مەشهەدی دووەم گەورە شاری ئێرانەوە دەستی پێكرد،  كە بەشێك لە مەزارە پیرۆزەكانی شیعەیان تێدایەو، دواتر گواسترانەوە بۆ شاری (قوم) كە ئەویش بەپلەی دوەەمی پیرۆزی شیعەكانەوە دێت، ئەمانە دەلالەتێكی بەهێزن لەسەر ئەوەی ئامانجی ئەم ناڕەزایەتیانە گۆڕینی رژێمی ئایینی ئێرانە، نەوەك مەسەلەكە تەنها لەروبەروبونەوەی گەندەڵی و داوكاری چاكسازی ئابوریو گوزەراندا قەتیس ببێ. بەپێی تیۆری (دۆمینوز) ناڕەزایەتیەكان وردە وردە دەگوازرێنەوە شارە گەورەكانی تری وەك ئەسفەهان وساری و كرمانشا و هەمەدان.

بەلەبەر چاوگرتنی ئەزمونی شۆڕشە سەوزەكەی پێشترو  توانای ئەوسای رژێمی ئێران لەروی سیاسیو ئابوری وئەمنیدا بۆ لەباربردنی شۆڕشەكە، ناڕەزایەتیەكانی ئەمجارە توانای ئەوەیان نیە هەڕەشە لەبونیادی رژێمی ئێران بكەن و بتوانن گۆڕانكارییەكی ئەوتۆ بێننە كایەوە، دوور نیە هەندێ گۆڕانكاری بچوك رووبدات ئەگەر ناڕەزاتیەكان درێژەیان كێشا، لێرەدا دیمەنەكە سێ سیناریۆ هەڵدەگرن لەگەل خۆیدا ئەوانیش:

سیناریۆی یەكەم: شكستی ناڕەزایەتیەكان
ئەزمونەكانی پێشتر پێمان دەڵێن كە دەسەڵاتی ئێران هەمیشە لەتوانایدایە مامەڵە لەگەڵ ئەمجۆرە ناڕەزایەتیانەدا بكات ، دوای كپكردنەوەشیان ئیدی پرۆسەی راوەدونانو گرتنو رێكاری یاسایی قەزایی دەستپێدەكات، ئەزمونی هەردو سەركردەی پێشتری شۆڕشە سەوزەكەی مەهدی كەروبی و میر حوسێن موسەویمان لەبەرچاوە كە تاكو ئێستاش دەستەبەسەرن لەماڵەكانی خۆیاندا.

بەم پێیەش رەنگە رژێمی ئێران بتوانێ ئەمجارەش ناڕەزایەتیەكان كپبكاتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دوور نیە دوای ئەم قۆناغە روداوگەلێك بێنە پێشەوە گرنگترینیان ئەوەیە كە هێزەكانی پاسداران بكەونە سەر تۆڵەسەندنەوە لەخۆپیشاندەران، هاوتەریب لەگەڵ فراوانكردنی دەسەڵاتەكانی سەرۆك روحانی بۆ كرانەوەی زیاترو چاكسازی بنەڕەتی لەئێراندا بەمەبەستی بێدەنگكردنی شەقام.

سیناریۆی دووەم: بەڵێنی چەواشەكارانەی چاكسازی
ئەم سیناریۆیە بەوەوە دەستپێدەكات كە رژێم دان بەشكستی ئابوریەوە بنێ، ئەمەش لە وتارەكەی سەرۆك روحانیدا هەستی پێكرا ، دیار بو مەبەست لێی بێدەنگكردنی شەقام و گێڕانەوەی ئاسایش بو بۆ وڵاتەكەی، لەم پێناوەشدا رەنگە دەسەڵاتی ئێران هەندێ بەڵێنی چەواشەكارانە بدات بۆ چاكسازی سیاسیو ئابوری، لێ ئەم بەڵێنانەش هەر وەكو بەڵێنەكانی پێشتری شۆڕشە سەوزەكە هیچیان لێ شین نابێ. بەدووریشی نازانین رژێم تەنانەت دان بە شكستەكانیشەوە نەنێت، چونكە تا ئەمرۆش سەرباری ناڕەزایەتیەكان هێشتا بونیادێكی رێكخراوەیی بەتینی هەیەو توانای ئەوەشی هەیە هێزە سەربازییەكانی بجوڵینێ بۆ سەركوتكردنی خۆپیشاندەنەكانو گێڕانەوەی ئەمن و ئاسایش بۆ شەقام.

سیناریۆی سێیەم: هەڵبژاردنی پێشوەختە
 ئەگەر ناڕەزایەتیەكان لەسەر ئەساسی تیۆری دۆمینۆز فراوانتر بون، رەنگە رژێمی ئێران  پەنا بۆ هەڵبژاردنی پیشوەختە ببات وەكو هەوڵێك بۆ هێمنكردنەوەەی بارودۆخەكە، لەمەشدا دوور نیە سەرۆك روحانی لەدیمەنە سیاسیەكەی ئیراندا بكرێتە دەرەوە، بەو ئیعتبارەی كەوا شكستی هێناوە لەپرۆسەی چاكسازی ئابوریدا.

وەكوە پێشتر ئاماژەمان پێداوە، ئەم ناڕەزایەتیانە ناتوانن سیستەمی سیاسی لەئێراندا بگۆڕن،لەوانەیە دەسەڵاتێكی زیاتر بدەنە روحانی بۆ چاكسازی ئابوری وسیاسی، بەڵام ئەگەر خۆپیشاندنەكان بەردەوام بن دوور نیە هانا بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە ببرێ، بەمەش روحانی بكرێتە  قوربانی ئەم روداوانە و گۆڕینی دیمەنی حوكمرانی لەئێراندا.