هەندێك لە بەسەرهاتە خۆش و ناخۆشەكانی مێجەرسۆن

PM:08:17:28/07/2017
كورد میدیا: ئارام حسێن

وای بە چاك دەزانم، پێش ئەوەی بكەومە دووتوێی باسەكەوە، كورتەیەك لەژیانی ئەم كەسە داناو وریایە باس بكەم ئەوجا بچمە ناوەخنی باسەكەوە "ئێلی بانیستەر سۆن، لە (16 ئابی 1881) لە كنزنگتن لە دایكبووە، سۆن لە بنەماڵەیەك بووە كە پیاوەكانی بە دانایی و كەشخەو قۆزی بەناوبانگ بوون، ولیام سۆنی باوكی پیاوێكی زمانزان بووەو هەرزوو هێشتا تەمەنی سۆن نەبووە بە دوو ساڵ ئەو كۆچی دوایی دەكات، ئێلی سۆن ساڵی (1889) دەچێتە قوتابخانەی بیشۆپی لاتیمەرو ساڵی (1895) دەچێتە قوتابخانەی لاتیمەری باڵا.
بەناوی خوازراوی "میرزا غوڵام حوسێن شیرازی" گەشتێكی دوورودرێژ بەناو میزۆپۆتامیاو كوردستاندا دەكات. سۆن پیاوێكی كورتەبنە، تۆكمەو سیما باریكەلەی چاو رەشی تیژبووە، لەساڵی (1922) لەسەر راسپاردەی پزیشكەكان دەنێردرێ بۆ بیزێرتە، بەڵام تا ئەو رادەیە نەخۆش دەبێ كە ئامۆژگاری دەكەن بۆ راوێژیی پسپۆڕی پسپۆڕ بگاتەوە لەندەن، بەڵام مەرگ رێگەی ناداو رۆژی (24ی شوباتی 1923) لەناو زەریادا كۆچی دوایی دەكات.."

ئەم پیاوە ژیرە، زۆر لێهاتووانە ئەو كارانەی بریتانیا خستبوویە ئەستۆی، بەزیادەوە جێبەجێیكردوون، بێ ئەوەی بیشارێتەوە باسی ئەو رۆژانەی كردووە كە لەژێر پەردەی ناسنامەو پۆشاك و زمانی كوردیدا، ناسنامە راستەقینەكەی خۆی شاردۆتەوە كە كەسێكی بریتانی بووە! وەكو خۆیشی دەڵێت:

(بەشی زۆری مانەوەم لەكوردستاندا، لەسلێمانی بوو، بەڵام بەر لەوەی لەوێ جێگیربم، چووم بۆ هەڵەبجە كە عادیلە خانمی جافی لێ بوو، وەك ((میرزا))یەكی ئێرانی و بازرگانێك پەسەند كرام، تا ماوەی چوار هەفتە مامەوە، لەوكاتەدا توانیم ناسیاوی پەیدا بكەم لەگەڵ وەسمان پاشاو مەحمود پاشاو تایەر بەگ و مەجید بەگ كە لەبنەماڵەی فەرمانڕەوا بوون..)
سۆن بەردەوام دەبێ لەسەر گێڕانەوەكانی و پێمان دەڵێ:

(خەریك بوو وەك نووسەرێكی ئێرانی لەلای وەسمان پاشا بمێنمەوە، بەڵام كاتێ كت و پڕ كەسێك لەبیارەوە هات، كە خەڵكی شاری سنە بوو لە كوردستانی ئێرانەوە، هەر كە بینیم روانیم سەرنجێكی شەڕانی لێدام و بە ئاشكرا دژایەتیم دەبینی بەرامبەرم، بۆیە بە چاكمزانی ئەوێ بەجێبهێڵم، بڕیارمدا بچم بۆ هەورامان و مەریوان و پێنجوێن و هەندێ وردەواڵەم لەگەڵ خۆمدا برد بەناوی بازرگانیەوە كە هۆیەكی پەسەند بوو تا بە ناوچەكەدا بتوانم بگەڕێم، هەروەها بووم بەشەریك لەگەڵ كوردێكی موكریانی و زمانەكەی خۆی بەباشی فێر كردم.)
ئەحمەد خواجە-ش، كە باس دێنێتەسەر مێجەرسۆن، باسێكی پڕ لەسەیرمان بۆ دەگێڕێتەوەو دەڵێت:

(رۆژێك مێجەر سۆن لە هەڵەبجەوە بەرەو سلێمانی دێتەوە، پیاوێكی فەرەنجی لەبەر بەناوی حەمە ئەمین، لەناو ئۆتۆمبیلەكەیدا قنج و قیت دانابوو، سوپاسیان ئەكرد كە گوایا ئینگلیزەكان كردەوەی پەسەندیان هەیەو ئەم لادێییە هەژارەی لەگەڵ خۆی سوار كردووە، كەچی راستەو راست دەیباتە بەردەمی داری سیاسەتەكەو پێی دەڵێ: حەمە ئەمین، پارەو كەرەو رۆنەكەم ئەدەیتەوە یان نا؟ حەمە ئەمین واقی وڕ دەمێنێ و پێی دەڵێ: تۆ ئەڵێی چی؟ تۆ حاكمیت كەرەو رۆنت بۆچییە؟

مێجەریش بیریدەهێنێتەوە كە دە دوانزە ساڵ لەمەوبەر لەسەر ئاوی سەرای سوبحان ئاغا، رووتی كردۆتەوەو چی لەباخەڵیدابووە لێی سەندووە، دوو هیزە رۆن و كەرەشی پێبووە ئەویشی لێی سەندووەو تەنانەت ئازاریشیداوە، حەمە ئەمین-ش لەوەڵامدا پێیدەڵێت: بەڵێ راستە، داخەكەم ئەگەر ئەمزانی تۆ ئەم پیاوەی ئێستات لێ دەردەچێت، ئەم كوشتی. مێجەریش كۆتا قسە ئەوە دەبێت بۆی كە پارەكەی ناوێتەوە لەبەرئەوەی كەم بووە، بەڵام پارەی كەرەو رۆنەكەی لێ ئەوێتەوەو بەزۆر لێی ئەسێنێتەوە. حاجی ئاغای بەڕێوەبەری پۆلیس دەكات بەكوڵكیەوە، پاش ئازاردانی، پارەكەی لێ دەسێننەوە. بەڵام زۆر بەگران دەكەوێتەسەر حەمە ئەمین!

سەرچاوە:

* چەند سەرنجێك دەربارەی هۆزەكانی كوردستانی خواروو، نووسینی: مێجەر ئی. بی. سۆن، وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: نەجاتی عەبدوڵڵا.
* چیم دی، ئەحمەد خواجە، بەرگی (1- 4) ئامادەكردنی: سدیق ساڵح.
* سلێمانی ناوچەیەك لە كوردستان، نووسینی: مەیجەر سۆن، وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: مینە.


زۆرترین خوێنراو‌